Huzurun Kaynağı Aile

 

 


İSLAMDA ÇOCUK HUKUKU

Çocuk, yedi yaşında akıllı olur. Oğlan 12, kız 9, yaşından sonra büluğa erer. Bu yaş herkesde değişiktir. Çocuk balig olduğunu söyleyince kabul edilir. İnsan, ibadetlerle büluğa erdikten sonra mükellef olur. Alışverişe ehil olur.

Çocuğun zekat, Sadaka-i fıtr vermesi ve kurban kesmesi lazım değildir.Toprağı varsa, uşr vermesi lâzımdır. Fâsid olmayan ibâdetlerinin sevâblarına kavuşur. Çocuğa ilim öğretenlere, iyilik yaptıranlara çok sevâb verilir.

Çocuk, büyüklere imâm olamaz. Bir kimse, bir çocuğa imâm olunca, cemaat sevâbı hâsıl olur. Çocuk velî olamaz. Yemîni kabûl edilir. Ezân okuması sahîh ise de, mekrûhdur. Farz-ı kifâyeyi yapması ile, büyüklerden sâkıt olmaz.

Bir çocuk, satın alınan malın mülk olacağını ve satınca mülkten çıkacağını anlarsa, buna (Mümeyyiz), yanî akıllı denir. Bu umumiyetle yedi yaşında olur. Mümeyyiz olmıyan çocukların bütün sözleşmeleri bâtıldır. Mümeyyiz olan çocuğun zararına olan işlerdeki sözleşmeleri, velîsi izin verse de, sahîh değildir. Birine borçlu olduğunu söylemesi, ödünc, sadaka hediyye vermesi böyledir. Faydalı olan işler için sözleşmeleri velîsi izin vermese de sahîh olur. Hediye, sadaka kabûl etmesi, ücret ile yaptığı işin ücretini alması böyledir.

Zararlı da, faydalı da olabilen sözleşmelerinin sahîh olması için, velîsinin izin vermesi lâzımdır. Kendi malı ile alış venrişi böyledir. Bunamış olan ihtiyârlar da, mümeyyiz çocuk gibidir. Alışverişlerini, velîleri isterse kabûl, isterse red eder.

Çocuk kendi malını kullanamaz, başkasına hizmet etmesi de, ancak velîsinin izni ile câiz olur. Bir sabî, bir kabı umumi havuzdan doldursa, sonra tekrar havuza dökse, kimsenin bu havuzdan su içmesi halâl olmaz. Havuzdan çocuğun dökdüğü su kadar su alıp velîsine vermek lâzımdır. Velî kendisine verilen suyu çocuk için kullanır. Çocuğun, umûmî çeşmeden alıp getirdiği su da böyledir.

Velî, çocuğun malını kimseye hediye edemez. Birine hediye etmek isterse, evvelâ bunun kıymeti kadar parayı ona hediye eder. O da, bu para ile çocuğun malını velîsinden satın alır. Bu para çocuğun olur. Velî, kendi parası ile, çocuğun kullanması için aldığı şeyleri dilediğine hediye edebilir. Çocuk malını anasına babasına verse, bunların mülkü olmaz.

Birşeyi yapması için çocuğa izin vermek câizdir. Çocuğun izinli olduğunu ve getirdiği şeyin hediye olduğunu söylemesi kabûl edilir. Sattığı şeyi, izinli olduğunu sorup anladıktan sonra, almak câiz olur. Çocuğun, başkasının malından getirdiği hediyeyi ve sadakayı almak da böyledir. Çocuğun izinli olduğunda şübhe edilirse, araştırmak lâzım olur.

Çocuğa gelen hediyeyi, çocuğa zarûrî lâzım değilse, yalnız fakîr olan anası babası yiyebilir. Başka fakîrlere de yidiremezler. Ana baba fakîr değil, fakat kendilerinde bulunmayan birşey ise, yiyebilirler ve kıymetini çocuğa öderler. Anaya babaya hediye etmek niyyeti ile getirilen şeyi, kıymetsiz olduğunu bildirmek için, çocuğa hediye diyerek verilirse, anaya babaya getirilmiş olur. Bunu, zengin iseler de yiyebilirler ve dilediklerine verebilirler.

Akllı çocuk, alış verişe ve zekât vermeğe vekîl yapılabilir. İzinli olsa dahî kefîl olamaz. Çocuğun selâmına cevâb vermek vâcib olur. Çocuğa selâm vermek câizdir. Besmele ile kestiği yenir. Çocuk çukura, suya düşüp ölürse, anası babası cezâlanmaz. Elinden düşürüp ölürse, keffâret lâzım olur ki, altmış gün oruc tutar.

Çocuğun anasından, babasından izinsiz herhangi bir sefere çıkması câiz değildir.. Bâlig olan çocuğun da, seferin tehlikeli olması veya kendisine muhtâc olmaları hâlinde, izinleri olmadan gitmesi câiz değildir. Ana baba olmazsa, ced ve cedde (Dene ve nine) onların yerine geçer.

Fakîr oğlunu evlendirmek babaya vâcibdir. Çocuğun malını ona harc etmeğe, babası veya babası yoksa dedesi velî olur. Anası olmaz. Anası, kendi yanında kalan çocuğun ihtiyâcını onun parası ile satın alabilir.
Bâliga olmamış, gösterişli kız da, kadın gibidir. Yanî mahremsiz sefere çıkamaz.

Âdil veya hâli belli olmıyan baba, mükellef olmıyan çocuğunun binâ ve her malını, piyasa fiyâtına kendine ve başkalarına satabilir, parasını çocuğa ve fakîr ise, kendine de nafaka yapar. Fâsık ve isrâf eden baba, satamaz.
Çocuk bâlig olunca, müşterîden bunları geri alabilir. Fakîr baba, kayıp olan büyük oğlunun yalnız menkûl mallarını, kendi nafakası için satabilir. Binâsını, toprağını satamaz. Baba yoksa, vasî de yoksa, babanın babası satabilir.

Vasî, çocuğun yalnız menkûl mallarını, yalnız başkalarına satabilir. Vasî, meyyit tarafından tayîn edilmiş ise, çocuğun malını yüzde elli kârla kendine de satabilir. Hâkim tarafından tayîn edilmiş ise, kendisi hiç satın alamaz.
Ammâ, yetîm çocuklarının nafakaları için, menkûl mallarını satabilir. Miras malında menkûl mal varken, vasî, meyyitin borcu için, binâ ve toprak satamaz. Borçtan fazla malını da satamaz.

Küçük çocuğa verilen hediyeyi babası kabz eder. Babası yok ise, babanın vasî tayin ettiği kimse, o da yoksa, dedesi kabûl eder. Dedesi de yoksa, dedesinin vasıyyet ettiği kabûl eder. Bu dördünden biri varken, çocuğa bakan akrabâsı bile alamaz. Bu dördünden biri yoksa, çocuğa evinde bakan kabûl eder. Aklı başında çocuğun kendisi kabûl edebilir.

Sâlih olan oğlan ve kızlarına hediyeyi, eşit miktarda vermek efdaldir. Ölüm hastası olmayanın malının hepsini çocuklarından birine hediye etmek câiz olur ise de günâhdır. Çocuğun mülkü olur ise de babaya günâh olur. Reşîd ve sâlih veyâ ilim tahsîlinde olan çocuklarına daha çok vermek câizdir. Dindarlıkları eşit ise, eşit dağıtmalıdır.

Çocukları fâsık olanın mîrâs bırakmayıp, sâlihlere, hayrâta vermesi efdaldir. Çünkü, günâha yardım etmemiş olur.

Fâsık çocuğa nafakadan fazla yardım yapmamalıdır. Çocuğa gelen hediyeden ananın babanın yimesi câizdir.

Fakîr çocuğun nafakasını yalnız babası verir. Babası fakîr ise, babasına ödetmek üzere, zengin olan anası verir.

Anası da fakîr ise, zengin olan dedesi verir. Çocuk zengin ise, kendi malından nafakalanır. Malı olmayan yetîmin anası, dayısı ve amca çocukları zengin olsalar, nafakasını anası verir. Babası kayıp, anası fakîr, amcası zengin olan çocuğun nafakasını amcası verir. Yakın asebe kayıp veyâ fakîr olunca, uzak olanı verir.

Anadan başkası, çocuğa verdiği nafakayı babasından isteyemez. Anası, çocuğunu emzirmeğe zorlanamaz. Para ile emzirecek başka kadın bulunamazsa, ananın emzirmesi vâcib olur. Anaya ücret verilmez. Boşanan anayı, iddetden sonra, para ile süt anası tutmak câiz olur. Ana ücret ile, yabancı kadın parasız emzirmek istese, çocuk yabancıya emzirtilir.

Erkek çocuğa, bâlig oluncaya kadar nafaka verilir. Kız çocuklara evleninciye kadar ve bâlig olan hasta oğula iyi oluncaya kadar babası bakar. Bunlar zengin ise, kendi malları ile nafakalanırlar. Veled-i zinâya babası nafaka vermek zorunda değildir.

Baba, baba ölmüş ise babanın vasîsi, bu da ölmüş ise, ölürken vasıyyet ettiği kimse, bu ikinci vasî de yoksa, babanın âdil olan babası, bu da yoksa, dedenin vasîsi veyâ vasîsinin vasîsi, birinci derece velîdirler. Çocuk yanlarında olmasa dahî, çocuğun menkûl mallarını her zaman, binâları ise zarûret olunca, herkese, hattâ kendilerine satmaları, kirâya vermeleri ve herkesden ve kendi mallarından çocuğun parası ile, çocuk için satın almaları ve çocuğun malı ile ticâret yapmaları ve ticâret yapması için ona izin vermeleri, ücret ile ve ücretsiz çalışmağa vermeleri câizdir.

Kardeş ve amca, çocuk kendi yanlarında olup baktıkları zaman, ancak çocuğun muhtâc olduğu şeyleri, ona alıp satabilirler. Vasî olmadıkları zaman, çocuğun malı ile çocuğun menfaati için, ticâret yapamazlar ve çocuğa ticâret yapması için izin veremezler. Çocuğa gelen hediyeleri, çocuk için alırlar.

Babanın, (Şu malımı küçük çocuğuma şu kadar liraya sattım) yâhud (Filân küçük çocuğumun malını şu kadar liraya kendim için satın aldım) demesi lâzımdır. Hem satması, hem alması için bir kimseyi vekîl edemez. (Oğlum ......nın malından bildiğini, dilediğin fiyât ile dilediğine satmak için) diyerek, birini vekîl eder.

(Mu’âmelât)da, meselâ alış verişde, îmân ve adâlet aranmaz. Çocuğun, kitâblı ve kitâbsız kâfirlerin sözüne inanılır. Yetîm oğlana ücretsiz olarak, yalnız annesi iş yaptırabilir. Velîsi, akıllı çocuğu, hocaya veya ustaya verip, buna öğret! Bu da sana hizmet etsin dese, bunlar çocuğa hafîf iş yapdırabilir. İlim ve edeb öğreten velîsi de, hocası gibidir. Fakat, yaptıracakları işin ve sokakdaki çeşmeden getireceği suyun, piyasaya göre ücretinin, öğretmek ücretinden fazla olmaması ve hizmet etmeği, velînin söylemiş olması lâzımdır.

Çocuğun kendisi ve malı için velîsi, yanî babası, baba yoksa babanın vasîsi, vasî yoksa dedesi, dedesi de yoksa, bunun vasîsi, bu da yoksa hâkim, ücret ile, hafîf işlerde çalıştırabilir. Ücret, yalnız çocuk için sarf edilir. Kadın, velî olamaz. Çocuğun anne ve babasının günah olmayan emirlerine itaati farzdır. Onlara hürmet etmesi de böyledir.

Akıllı olmuş bir çocuk, şeker, meyve gibi kendine yarar şey isterse, ona satmak câiz değildir. Çünkü, velîsi izin vermemiş demektir. Eğer tuz, pirinç gibi şey isterse, satmak sahîh olur. Çünkü, velîsinin izin verdiği anlaşılır. Bunun izin ile alış veriş etmesi câizdir. Çocuk akıllı olmamış ise, velîsinin izni olsa da, alış veriş etmesi sahîh olmaz. Velî, babasıdır. Baba olmaz ise, babanın vasî ettiğidir. Bu da olmaz ise, babanın babasıdır. Bu da yok ise bunun vasî ettiğidir. Bu da olmaz ise, kâdîdir veyâ kâdînin [ya’nî hâkimin] vasî ta’yîn etdiği kimsedir. Ana ve kardeş ve amca velî olmaz. Ancak, kâdî veyâ velîlerden biri bunları vasî yaparsa olabilirler.

Babasının dahâ önce yapdığı anlaşma ile alacağı malı, çocuğu gönderip aldırması câizdir.

Çocuk, birinin malını telef etse, çocuğun malından ödenir. Malı yoksa, malı oluncaya kadar beklenir. Velîsi ödemez. (Mecelle, Madde 916)

Çocuğun, Kur’ân-ı kerîmi, edebleri ve farzları, harâmları, Ehl-i sünnet i’tikâdını öğrenmesi için babası ikrâh eder, zorlar. Çocuğunu döğdüğü işlerde, yetîmi de döğebilir. Çocuk ve zevce sopa ile döğülmez. El ile, mendil ile vurulur. Ayakla, yumrukla vurulmaz. Kul hakkı olan suçlarda, çocuk tazîr olunur.

Karı kocanın ayrılması halinde, çocuğu yetiştirmek, başkası ile evli olmayan ananın hakkıdır. Anadan sonra, anne anneye, sonra baba anneye verilir. Bundan sonra kız kardeşe, sonra teyzeye verilir. Çocuk kimde olursa olsun, nafakasını babası verir. Kadın fakîr ise, çocukla birlikte yiyebilir. Babası yoksa, çocuğun malından sarf edilir.

Malı da yoksa, kendilerinin teberru’ etmeleri vâcib olur. Malı olmayan yetîm kıza, anası ücret ile, halası parasız bakmak isterse, halasına verilir. Küçük kızı, başkası ile evli anası ve anasının teyzesi ve halası isteseler, anasının teyzesine verilir. Oğlan yedi yaşına gelince, kız bâliga olunca, babasına zorla verilir. Babası yoksa, fâsık olmıyan asabeleri alabilir.

Ölü doğan çocuk, düşük ve insan uzvu, meselâ kolu kefenlenmez, bir beze sarılıp gömülür. (Tam İlmihal Seâdet-i Ebediyye)

ÇOCUK HUKUKU İLE İLGİLİ SORU CEVAPLAR

SORU: Annesi çocuğa gelen hediyeleri yiyebilir mi, kullanabilir mi?
CEVAP: Çocuğa gelen hediyeyi, çocuğa zarûrî lâzım değilse, yalnız fakîr olan anası babası yiyebilir. Başka fakîrlere de yediremezler. Ana baba fakîr değil, fekat kendilerinde bulunmayan birşey ise, yiyebilirler ve kıymetini çocuğa öderler. Anaya babaya hediyye etmek niyeti ile getirilen şeyi, kıymetsiz olduğunu bildirmek için, çocuğa hediyye diyerek verilirse, anaya babaya getirilmiş olur. Bunu, zengin iseler de yiyebilirler ve dilediklerine verebilirler.

Zengin ana baba, çocuğun malını harcayamazlar, akıl balğ olana kadar muhafaza ederler. Fakir iseler kullanabilirler.

SORU: Çocuk mubah olan yerden su alıp eve gelirse, anası babası zengin iseler bunu içebilirler mi?
CEVAP: Muhtaç olunca câizdir. Çocuk mubah olan yerden suyu kendiliğinden doldurursa onun mülkü olur. Mülkünü hediye etmek veya satmak için âkıl baliğ olmak lâzımdır. Eğer çocuğun anası, babası veya hocası gönderip mübah olan yerden su alıp getirmesini emir ederlerse, çocuk bunların vekili olur. Alıp getirdiği su bunların mülkü olur. Kendi mülkleri olan suyu içmiş olur.

SORU: Çocuk akıllı olmamışsa, velisinin izni olsa da alış-veriş etmesi sahih olmuyor. Beş yaşındaki çocuğun eline pusula ve para vererek bakkala gönderip bakkal paketlerin üzerine fiatını yazmamış olsa, çocuğun aldığı herşey sahih olur mu?
CEVAP: Sahih olmaz.

SORU: Bir çocuk doğduğu yerde ne kadar kalırsa vatan-ı aslisi orası olur?
CEVAP: Çocuğun doğduğu yer vatan-i aslisidir.

SORU: Misâfir gidilen evde, küçük çocuk şeker gibi şeyler ikrâm edince, yimekte mahzur var mıdır?
CEVAP: Yoktur. Çünkü, onlar vâsıtadır. Anne ve babasının gönderdiğini düşünerek yimek câizdir.

SORU: Çocuk canlı doğup hemen ölünce, miras durumu nasıl halledilir?
CEVAP: Böyle çocuk mirascı olur. Yani ölen akrabasına çocuk varis olur. Çocuk ölünce bıraktığı mal çocuğun varislerine taksim edilir.

SORU: Baliğ olmayan akıllı çocuğun parasını babası kullanabilir mi?
CEVAP: Muhtaç ise mahzuru yoktur.

SORU: Baliğ olmamış 10 yaşındaki bir çocuğun verdiği hediyeyi almak mahzurlu mudur?
CEVAP: Velisinin izni ile getirmiş ise almak câizdir.

SORU: Erkek çocuk için bir tane Akika hayvanı kesilse olur mu?
CEVAP: Fakir ise olur.

SORU: Akika'nın bedeli ilme,dine hizmet eden bir vakfa verilse olur mu?
CEVAP: Akika müstehabdır. ilim neşretmek farzdır. Farz, müstehaba tercih edilir.

SORU: Bir kimse, on yaşındaki kendi çocuğundan veya başkasının bu yaştaki çocuğundan ödünç alabilir veya ödünç verebilir mi?
CEVAP: Kendi çocuğundan almak câiz. Başka çocuğun velisinden istemelidir.

SORU: Bir kimsenin babası, oğlunun birine miras bırakmamak için tapu ilşeri ile uğraşırken vefat etse, bu çocuk miras alabilir mi?
CEVAP: Alabilir.

SORU: Âkil baliğ olan veya olmayan çocuğun ağzına sövmek veya def-i hacet lâfzı ile sövmek küfrü mucip midir?
CEVAP: Müslüman çocuğa sövmek büyüğe sövmek gibidir.

SORU: Anne-babanın çeşitli hataları yüzünden çocukları sakat, geri zekâlı vs. şeklinde doğuyorlar. Çocukların bunda suçu nedir?
CEVAP: Çocuğun suçu yoktur. Günahı sebep olanlara aittir.

SORU: Beş yaşındaki çocuğumun eline bir pusula verip, bakkala, (10 liralık peynir ver!) diye yazıp, çocuğun eline 10 lira veriyorum. Çocuğun alıp geldiği peynir paketin üzerine bakkal (On liralık peynir) diye yazsa böyle alışveriş câiz midir?
CEVAP: Câizdir.

SORU: Şefaatine kavuşmak niyetiyle ölmüş çocuk için, akika kesmek caiz midir?
CEVAP: Caizdir.

SORU: Resimli çocuk elbiselerini satmakta ve çocuklara giydirmekte mahzur olur mu?
CEVAP: Olur.

SORU: Üç-beş yaşındaki çocuklarım adına, devletin verdiği kredi ile ev yaptırmamda mahzur var mıdır?
CEVAP: Mahzur yoktur. Ev çocuğun olur. Anası, babası oturabilir. Kiraya verilirse ücreti çocuğun olur.

SORU: Mâşallah yazılı altını erkek çocuğun yastığına veya beşiğine dikmek, üstüne takmak gibi günah mıdır?
CEVAP: Değildir. Faydalıdır.

SORU: Bir kadın gayrı meşru olarak hâmile kalsa, çocuk doğmadan veya doğduktan sonra çocuğun babası ile evlense, çocuk veled-i zinâ olmaktan kurtulur mu?
CEVAP: Kurtulur.

SORU: Çocuğun velîsinin, çocuğun menkül mallarını satması, kiraya vermesi, onun malı ile ticâret yapması câizdir. Çocuğun yüz gram altını var. Bunları ödünç isteyen arkadaşlara verebilir miyim?
CEVAP: Evet.

SORU: Annesi çocuğunun altınları bilezik olarak takabilir mi?
CEVAP: Evet.

SORU: Bir kadın rahimdeki urdan dolayı ameliyat olurken , çocuk olmaması için rahmimi bağlatabilir mi? Kocası izin veriyor.
CEVAP: İbn-i Abidîn Beşinci cild 249. sahîfede diyor ki, (Kasâb hayvanlarını, semizletmek için kısırlaştırmak câizdir. Diğer hayvanları ve insanları kısırlaştırmak harâmdır.) Beğ izin verse de, rahmi bağlatmak câiz olmaz.

SORU: Ayı, tavşan gibi oyuncaklarla da bebek oyuncağı gibi çocuğun oynaması câiz midir?
CEVAP: Evet

SORU: Zengin çocuk, âkil bâlig olduktan sonra, bülüga ermeden önceki yılların zekâtını da vermesi lâzım mıdır?
CEVAP: Hayır.

SORU: Diş dolgusu yapılan bir çocuk âkıl-bâlig oluncaya kadar mezheb taklîd etmesi lâzım mıdır?
CEVAP: Hayır.

SORU: İstanbul'daki zevcini ve evini terk eden zevce, çocuğu ile beraber, Bursa'da kalmak da ve gayri islami hayat yaşamaktadır. Zevce mahkemeye müracaat ile kendisi için ve beş aylık çocuğu için nafaka istediği ile dava açmıştır. Bu davada zevc müdafeâ edilir mi? Çocuğun nafakasını vermek mecburiyetinde midir?
CEVAP: Zevc müdafeâ edilir, çocuğun nafakasını vermek mecburiyetinde değildir. Kendi boşarsa yalnız çocuk için nafaka verilir.

SORU: Çocuk hangi yaşta ve günde sünnet ettirilir?
CEVAP: Çocuk sünneti için gün tayini yoktur. Hergün olabilir. Çocuğun sünnet olma yaşı belli değildir. Yedi ile on iki arası en iyidir. Sünnet ederken, topluca yüksek sesle bayram tekbîri söylenir. Sünnet olmayanlarda çeşitli hastalıklar olur.

SORU: Çocuğun küçülen elbiselerini, anne babası küçük çocuğuna veya başkalarına verebilir mi?
CEVAP: Baba veya anne bu elbiseleri aldıklarında çocuğa, kullanmak üzere vermişlerse, hediye etmemişlerse verebilirler. Ona verirken hediye etmişlerse, baba verecekleri elbiseleri hanımına satar. Hanımı da istediği gibi kullanır, istediğine giydirir. Baba da aldığı parayı elbisesini aldığı çocuğuna kullanır. Anne baba fakir ise bedelsiz alıp kullanır.

SORU: Kitaplarda "Süt emen söz birliği ile iki buçuk yaşından sonra süt çocuğu olmaz" buyuruluyor. Süt gelmesine vesile olan çocuğun da o anda iki buçuk yaşından küçük olması mı gerekir?
CEVAP: Süt veren annenin çocuğu kaç yaşında olursa olsun süt emen ikibuçuk yaşından küçük oldu mu bu annenin bütün çocukları ile süt kardeştir.

SORU: Akıl baliğ olan çocuk, babasının kendisine aldığı şeylere sahib midir? Onu dilediği gibi kullanabilir mi? Yanî satabilir, hediye edebilir mi? Kendisine harçlık olarak verilen paradan hediye ve sadaka verebilir mi?
CEVAP: Hediyedir. Babasının kendisine aldığı, şeylere sahibdir. Babası geri dahi alamaz. Çocuk istediği gibi kullanabilir.

SORU: Cansız doğan çocuğun defni nasıl yapılır?
CEVAP: Canlı doğup doğduktan sonra hemen ölen çocuk yıkanır ve namazı kılınır ve vâris olur ve mîrâsı kalır ve ismi konur.
Cansız doğan çocuk, dört aylık değil ise, yıkanmaz ve namazı kılınmaz. Dört aylık olmuş ise, yıkanıp bir kefene sarılıp gömülür, namazı yine kılınmaz.

SORU: Beş aylık çocuğun kabri büyük insan kabri gibi mi olmalıdır?
CEVAP: Büyük insan gibidir. Mümindir, derin olması iyi olur.