Diyanet Hac İlmihali

 

2. İHRAMIN VACİPLERİ

 

İhramın iki vacibi vardır; biri Mîkat sınırlarını ihramlı olarak geçmek, diğeri de ihram yasaklarına uymaktır.

 

a) Mîkât Sınırlarını İhramlı Olarak Geçmek

 

Sözlükte bir iş için belirlenen zaman ve yer anlamına gelen "mîkât"; bir hac terimi olarak ihrama girme yeri ve ihrama girme zamanı demektir.

 

aa) İhrama Girilecek Yerler

 

İhrama girilecek yerler, kişilerin oturdukları yerlere göre farklılık arz eder. Bu yerler, "Harem", "Hıll" ve "Âfâk" olma üzere üç bölgedir.

 

 1. Harem Bölgesi

 

Mekke-i Mükerreme'yi çevreleyen Harem bölgesinin sınırlarını ilk defa Cibrîl'in rehberliğiyle Hz. İbrâhim belirlemiş, sınırları gösteren işaretler daha sonra Hz. Peygamber tarafından yenilenmiştir. Bu sınırların Kâbe'ye en yakını, Mekke'ye 8 km. mesafede Medine istikametinde "Ten‘îm"; en uzak olanları ise Tâif yönünde "Ci‘râne" ve Cidde istikametinde Hudeybiye yakınlarında "Aşâir"dir. Diğerleri; Irak yolu üzerinde "Seniyyetülcebel", Yemen yolu üzerinde "Edâtü Libn" ve Arafat sınırında "Batn-ı Nemîre"dir.

Harem bölgesinde ikamet edenler (Mekkî), hac için ise bulundukları yerde; umre için "Hıll" bölgesine çıkarak mesela Ci’râne ve Ten’îm gibi Harem bölgesi dışındaki bir yerde ihrama girerler.

Bu bölgeye "harem" adının verilmesi; zararlılar dışındaki hayvanlarının öldürülmesinin ve bitkilerinin koparılmasının haram olması sebebiyledir.

Kur'ân-ı Kerîm'de Kâbe'ye "el-beytü'l-harâm",[96] onu çevreleyen mescide "el-mescidü'l-harâm"[97] denildiği gibi, bu mescidin içinde bulunduğu Mekke şehri de "harem"[98] yani "saygıya lâyık" sözüyle vasıflandırılmıştır.          

 

2. Hıll Bölgesi

 

"Hıll"; harem bölgesi çevreleyen, Zülhuleyfe, Cuhfe, Karn, Yelemlem ve Zât-ı Irk adındaki yerleşim yerlerini birleştiren itibâri daire ile harem sınırları arasında kalan bölgedir.

Bu bölgeye "hıll" adı; harem bölgesinde haram olan işlerin burada helal olması sebebiyle verilmiştir.

Bölgesinde bulunanlar  (Hıllî), umre ve hac için  bulundukları yerden ihrama girerler.

 

3. Âfâk Bölgesi

 

Afâk”, “ufuklar” anlamına gelir. Ufuk, insanın bulunduğu yere göre uzağı temsil ettiği için Mekke'ye uzak ve hıll dışında kalan bölgelere "âfâk" ismi verilmiştir. Bu bölgede yaşayanlara "âfakî" denir.

Hangi maksatla olursa olsun harem bölgesine girecek olan âfâkîlerin Mîkat sınırlarından ihrama girmeleri gerekir.[99]

Âfâkîler, hıll bölgesini çevreleyen beş noktadan birinde veya onların hizalarında ihrama girerler. Buralara ulaşmadan önce de ihrama girilebilir.[100]

İhrama girme yeri olarak belirlenmiş olan bu beş nokta şunlardır:

 

a) ZÜLHULEYFE

 

Medinelilerin ve Medine’ üzerinden Mekke'ye gelenlerin mîkâtıdır. Medine’nin 11 km güneyinde Âbâr-a Ali diye bilinen yerdir. Yaklaşık 450 km.lik mesafesi ile Mekke’ye en uzak mîkât burasıdır. Hz. Peygamber (a.s..) Veda Haccı için buradan ihrama girmiştir

 

b) CUHFE

 

Şamlıların ve Mekke’ye Şam cihetinden gelen Mısırlılar ile Kuzey Afrikalıların mîkatıdır. Mekke'ye yaklaşık 187 km. uzaklıktadır. Zamanla Cuhfe terkedilmiş ve daha güneyde, Kızıldeniz kenarında yer alan Râgıb adındaki yer, mîkat olarak kullanılır olmuştur. Günümüzde ise Cidde ve Medine, otoyollarla Mekke’ye bağlandığın için Cuhfe gibi Râğıb da önemini yitirmiştir.

 

c) KARN

 

“Necd” ve Kuveyt bölgesinden gelenlerin mîkatıdır. Mekke'ye yaklaşık 96 kilometredir. Günümüzde bu Mîkat, “Seyl” diye anılmaktadır.

 

d) YELEMLEM

 

Yemenlilerin mîkatıdır. Mekke’nin güney-doğu yönünde yer alır. Mekke’ye yaklaşık 54 km.lik mesafesi ile en yakın mîkattır. Mekke'ye en yakın mîkat budur.

 

e) ZÂT-Ü IRK

 

Mekke’ye Irak yönünden gelenlerin mîkatıdır. Mekke'ye uzaklığı yaklaşık 94 kilometredir.

 

Bu Mîkat yerlerini Peygamberimiz (a.s.) bildirmiştir:

 

وقت لاهل المدينة ذا الخلبفة ولاهل الشام الجخفة ولاهل نجد قرن المنازل ولاهل اليمن يلملم هن لهن ومن اتي عليهن من غير اهلهن ممن ارد ن الحج والعمرة ومن كان دون ذالك فمن حيث انشأ حتي اهل مكة ممكة

 

“İbn Abbâs (r.a)'ın şöyle dediği rivayet edilmiştir:

“Resülullah (a.s.) Medineliler için Zülhuleyfe’yi, Şamlılar için Cuhfe’yi, Necidliler için Karnü’l-Menâzil’i ve Yemenliler için Yelemlem’i mîkat olarak belirledi. Bu sayılan yerler, buralarda yaşayanlar ile buraların yerlisi olmayıp da hac veya umre yapmak için gelmiş olanların mîkattır. Bu noktalar ile Mekke arasında bulunanlar ise bulundukları yerde -hatta Mekkeliler Mekke’de- ihrama girerler.” [101]

عن عائشة رضي الله عنها ان النبي  وقت  لاهل العرا ق ذات عرق

“Hz.Aişe (r.a.) şöyle demiştir: Nebi (s.a.v) Iraklılar için Zât-ı Irk’ı mîkat olarak belirledi.”[102]

Bu yerlere uğramayanlar buraların hizalarından ihrama girerler.

Deniz ve hava yolu ile yolculuk yapanlar, gemi ve uçaklara binmeden önce ihrama girebilecekleri gibi bindikten sonra da ihrama girebilirler.

Hanefilere göre Mîkat sınırlarından önce ihrama girilebilir, diğer mezheplere göre mîkâttan önce ihrama girmek mekruhtur.

Bir kimse, hac ve umre maksadıyla değil de, bir iş için ya da ikamet maksadıyla Hıll bölgesine, mesela Cidde’ye gelir de sonradan hac veya umre yapmak isterse, bulunduğu yerden ihrama girer.

 

a) İhrama Girilecek Zaman

 

İhrama girme zamanı hac aylarıdır. Kuran-ı Kerim’de  الحج اشهر معلومات“Hac (ayları) bilinen aylardır[103] ifadesi ile bu zaman dilimi kast edilmektedir.[104]

Hac ile ilgili menâsikin ilki olan ihrama bu aylar içinde girilir. Ancak Hanefî, Malikî ve Hanbelî mezheplerine göre, mekruh olmakla birlikte hac aylarından önce de ihrama girilebilir.[105]

Şâfiî mezhebine göre ise, bu vakitten önce hac için ihrama girilmez, girilirse bu ihram,  hac için değil umre için geçerli olur.[106]

Umre için ihrama girme konusunda bir zaman sınırlaması yoktur. Yılın her hangi bir zamanında umre için ihrama girilebilir. Hac mevsiminde, arefe günü ile, Kurban bayramının dört gününde umre için ihrama girmek  ise tahrîmen mekruhtur

 

b) İhram Yasaklarına Uymak

 

Niyet edip telbiye getirerek ihram girdikten sonra söz, fiil, davranış ve giyim ile ilgili bir takım yasaklar başlamaktadır. Bu yasaklar uymak vâciptir. Bir ihram yasağına uyulmaması halinde bazı cezalar gerekir. Bu cezalar, “Hacda Kurallara Aykırı Davranışlar ve Cezaları” genel başlığı altında anlatılacaktır.

 

[96] Mâide 5/2.
[97] İsrâ 17/1.
[98] Kasas 28/57; Ankebût 29/67.
[99] Şafii mezhebinde kuvvetli görüşe göre hac ve umre dışında başka bir maksatla Harem bölgesine ihramsız olarak girilebilirse de ihramı olarak girilmesi faziletlidir.
[100] İbn Hümâm, II, 434.
[101] Buhârî, Hac, 7; II, 142.
[102] Ebû Dâvûd, Menasik,9; Hadis: 1739; II,354-355,
[103] Bakara, 197.
[104] Şafii mezhebine göre ayetteki “hac ayları” ifadesi,Zilhicce ayının ilk dokuz günü ile onuncu günün gecesini; Maliki mezhebine göre ise, Şevval, Zilkade ve Zilhicce aylarının tamamını kapsar.
[105] İbnu Kudâme IV,412.
[106] eş-Şirbînî, II, 223.