Diyanet Hac İlmihali

 

3. TAVAFIN SÜNNETLERİ

 

a) Tavafa başlarken Hacer-i Esved veya hizasına "Rükn-i Yemânî" tarafından gelmek ve Hacer-i Esved'in yanında veya hizasında tavafa başlamak.

b) Tavafın başlangıcında ve her şavtın sonunda Hacer-i Evsedi istilam etmek.

 Tavafa başlarken Hacer-i Esved hizasına gelince durmaksızın "bismillahî Allahü ekber" diyerek Hacer-i Esved'i "istilam" eder ve elinin içini öper. Bunu tavafın her şavtında tekrarlar. Selamlama esnasında şu dua okunmalıdır:……….

            Kalabalık değilse ve kimseye eziyet vermeyecekse Hacer-i Esved'i öper.[143] Hz. Ömer (r.a) Hacer-i Esved’i öpmüş ve; “çok iyi biliyorum ki sen faydası da zararı da olmayan bir taş parçasısın. Eğer Rasulullah (a.s.)’in öptüğünü görmeseydîn seni öpmezdim” demiştir.[144] Kalabalık ise Hacer-i Esved-i öpmez. Hacer-i Esved'i öpmek müstehap, insanları itip kakmak ve onlara eziyet vermek ise günahtır. Müstehap bir fiil îfa etmek için günah işlenmez.

Her şavtın başında,

أللهم إيمانا بك وتصديقا بكتابك ووفاء بعهدك وإتباعا لسنة نبيك محمد صلعم

“Allah'ım! Sana iman ederek, Kitabını tasdik ederek, Sana verdiğim sözü yerine getirerek Peygamberin  Muhammed (s.a.v) in sünnetine uyarak Beytini tavaf ediyorum" der.

Tavafın her şavtında "Rükn-i Yemânî"yi de istilam edilir, ancak öpülmez. Konuyla ilgili olarak sahebeden Abdullah b. Ömer (r.a),

 

عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهم عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَدَعُ أَنْ يَسْتَلِمَ الرُّكْنَ الْيَمَانِيَ وَالْحَجَرَ فِي كُلِّ طَوْفَةٍ

“Resulüllah (s.a.v) tavafın her şavtında Rükn-i Yemani ile Hacer-i Esved'i istilam etmeden geçmezdi” demiştir.[145]

 Hacer-i Esved'i istilam, sünnet, Rüknü Yemânî'yi istilam ise müstehaptır. Diğer köşeler istilam edilmez.[146]

 

c) Remel yapmak.

Remel, koşmaksızın çalımlı ve süratli bir şekilde yürümektir.

Sonunda sa’y yapılacak tavafların ilk üç şavtında erkeklerin remel yapmaları sünnettir. "Metaf"ta izdiham varsa "remel" yapılmaz. Çünkü kalabalıkta remel yapmak mümkün olmaz. Remel yapacağım diye insanlara eziyet vermek kesinlikle doğru değildir. Remel esnasında şu duanın okunması müstehaptır:

أللهم اجعله حجا مبرورا وذنبا مغفورا وسعيا مشكورا

"Allah'ım! Haccımı mebrur, zenbimi mağfur, sa'yimi meşkur eyle."

 

d) Iztıba yapmak.

"Iztıba"; omuzlara alınan "rida"nın bir ucunu sağ koltuk altından geçirip sol omuz üzerine atıp sağ omuzu ve sağ kolu açık bırakmak demektir.

Erkeklerin kendisinden sonra sa'y yapılacak tavaflarda ıztıba yapmaları sünnettir. Ardından sa'y yapılmayan tavaflarda ıztıba yapılmaz.

Tavaf sona erince ıztıba da sona ereceğinden tavaf namazı kılınırken açıkta bırakılan omuz örtülür. Çünkü tavaf namazını omuz ve kol açık iken kılmak mekruhtur.

Peygamber efendimiz ile ashabı Hudeybiye antlaşmasının yapıldığı senede ifa edemedikleri umreyi ertesi sene kaza etmek üzere Mekke-i Mükerreme’ye girmelerinin arefesinde müşrikler, müslümanları kastederek “Sıtmanın bitkin düşürdüğü bir topluluk yarın Mekke’ye gelecek” diye dedikoduya başlamışlardı. Peygamber efendimiz de, kendisinin ve ashabının bitkin düşmediklerini, aksine güçlü olduklarını onlara göstermek maksadıyla Kâbe'yi tavaf ederken remel ve ıztıba yapmış, ashabının da böyle yapmalarını emretmiştir.

 

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهم عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابَهُ اعْتَمَرُوا مِنَ الْجِعْرَانَةِ فَرَمَلُوا بِالْبَيْتِ وَجَعَلُوا أَرْدِيَتَهُمْ تَحْتَ آبَاطِهِمْ قَدْ قَذَفُوهَا عَلَى عَوَاتِقِهِمُ الْيُسْرَى

Abdullah b. Abbas (r.a), “Resulüllah (s.a.v) ve ashabı, Cirâne’de umre için ihrama girdiler. Kâbe’yi tavaf eder ken remel yaptılar ve ridalarını sağ koltuklarının altına alıp ucunu da sol omuzlarının üzerine atarak ıztıba yaptılar” demiştir.[147]

 

e) Tavafı mümkün Oldukça Kâbe’nin Yakınında Yapmak.

Bu sünneti yerine getirmek için, erkekler, başkalarına eziyet vermeden ve kendileri de eziyet görmeden mümkün olduğu kadar Kâbe’ye yaklaşarak tavaflarını yaparlar.

Kadınlar, çok mümkün olduğu kadar tenha yerden tavaf etmeye çalışmalıdırlar.

 

f) Müvâlât.

Tavafın şavtlarını, ara vermeden peş peşe yapmak sünnettir. Bir kimsenin tavaf esnasında abdesti bozulsa veya kendisinde guslü gerektiren bir hal vuku bulsa abdestini tazeler veya boy abdesti alır, tavafına kaldığı yerden devam edebilir. Ancak tavafı bütünüyle yeniden yapması daha faziletlidir. Tavaf tamamlanmadan ezan okunursa, tavafa ara verip namazı kıldıktan sonra tavafa kaldığı yerden devam edebilir.

Cenaze namazı veya nafile bir namaz kılmak için tavafa ara vermek mekruhtur.

 Malikî ve Hanbelî mezheplerine göre tavafın şavtlarını peş peşe yapmak vaciptir. Tavaf ara veren kimsenin bu tavafı yeninden yapması gerekir. Bu itibarla tavafın şavtlarını ara vermeden yapmaya özen gösterilmelidir.[148] 

 

g)  Duâ etmek.

Tavaf esnasında istenilen dua yapılabileceği gibi Kurân-ı Kerim de okunabilir. Ancak Peygamber efendimizin okumuş olduğu duaları[149] okumak daha fazîletlidir. Buna göre;

- Her şavtın başlangıcında; 

سبحان الله والحمد لله ولاإله إلا الله والله أكبر ولاحول ولاقوة إلا بالله العلي العظيم أللهم إيمانا بك وتصديقا بكتابك ووفاء بعهدك وإتباعا لسنة نبيك محمد صلعم

"Allah'ı noksan sıfatlardan tenzih ederim. Her türlü övgü Allah'a mahsustur. Allah'tan başka ilah yoktur. Allah en büyüktür. Kuvvet ve kudret ancak yüce  ve azametli Allah sayesinde vardır. Allah'ım! Sana iman ederek, Kitabını tasdik ederek, Sana verdiğim söze bağlı kalarak, Peygamberin Muhammed (a.s.)'ın sünnetine uyarak tavaf ediyorum"

- Kâbe’nin kapısının önünde veya hizasında;

أللهم إن البيت بيتك والحرم حرمك والأمن أمنك وهذا مقام العائذ بك من النار

"Allah'ım! Bu ev senin evindir, bu harem senin haremindir, güvenlik senin güvenliğindir, burası, cehennem ateşinden sana sığınların makamıdır"

- Rükn-i Yemanî ile Hacer-i Esved arasında;

ربناآتنا في الدنيا حسنة وفي الآخرة حسنة وقنا عذاب النار

"Rabbimiz! Dünyada bize bir iyik ver, âhirette de bir iyilik ver ve bizi cehennem azabından koru" dualarının okunması müstehaptır.

 

h) Huşu Tavaf Yapmak

Tavaf ederken ibadet halinde bulunduğunun bilincinde olmalı, huşua aykırı davranışlardan kaçınmalıdır.[150]

 

i) Tavaftan Sonra Zemzem İçmek.

Zemzem içerken e'ûzü besmele çeker ve اللهم اني اسالك علما نا فعا و رزقا واسعا و شفاء من كل داء و سقم 

"Allah'ım! Senden yararlı ilim, bol rızık, her türlü dert ve hastalıktan şifa istiyorum"[151] diye dua ede

Zemzem ile abdest alınır, ancak istincada ve necasetlerin temizlenmesinde kullanılmaz.

Peygamberimiz (a.s.), “Zemzem hangi maksatla içilirse o maksat içindir” buyurmuştur.[152]

 

[143] İbn Mace, Menasik, 27. No: 2943-2944. II, 981-982. Tirmizî, Hac, 37. No: 861. III; 215..
[144] Buhârî, Hac, 50.
[145] Ebu Davud, Menasik 47 (1600)
[146] Tirmizî, Hac, 35. No: 858. III; 213.
[147] Ebu Davud, Menasik 49 (1608) ; İrşadü’s-salik, II/801-808
[148] İrşadü’s-salik, II/791-793
[149] İbn Mâce, Menasik 32 (2948)
[150] İrşâdü’s-Sari.177, 180
[151] Tirmizî, Hac, 33. No: 856. III; 211.
[152] İbn Mâce, Menâsik, 78.