SAKINILMASI GEREKEN HARAMLAR

 

 

 

 

Aracılık (referans için) hediye kabul etmek:

İnsanlar arasında makam ve mevki sahibi olmak -eğer şükrederse- Allah’ın kuluna verdiği nimetlerdendir. Bu nimetin şükrünü edâ etmenin bir şekli de kendisine makam ve mevki verilen kimsenin, bunu müslümanların yararına kullanmasıdır.

Bu, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'in şu sözüne girer.

((مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْكُمْ أَنْ يَنْفَعَ أَخَاهُ فَلْيَفْعَلْ.)) [رواه مسلم]

"Sizden kim kardeşine faydalı olmaya gücü yeterse, bunu yapsın."[1]

Makamını kullanıp, herhangi bir haram işlemeden veya başkasının hakkına tecavüz etmeden, hâlis bir niyetle müslüman kardeşini bir haksızlıktan kurtararak veya ona bir iyilik sağlayarak faydalı olan kimse, Allah Teâlâ katında mükâfatlandırılır.

Nitekim Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem- bunu şöyle haber vermiştir:

(( ِاشْفَعُوا تُؤْجَرُوا.)) [رواه أبو داود]

 "İyilikte aracılık edin ki, sevap alasınız."[2]

Bu referans ve aracılık karşılığı bir şeyler almak, câiz değildir.

Bunun delili, Ebu Umâme’nin -Allah ondan râzı olsun-, Nebi -sallallahu aleyhi ve sellem-'den rivâyet ettiği şu hadistir:

(( مَنْ شَفَعَ لِأَحَدٍ شَفَاعَةً فَأَهْدَى لَهُ هَدِيَّةً فَقَبِلَهَا فَقَدْ أَتَى بَابًا عَظِيمًا مِنَ الرِّبَا.)) [رواه أحمد وصححه الألباني]

"Kim, birisine şefaatçi olur (aracılık eder), o da bu şefaatine karşılık ona bir hediye verirse (şefaatçi olana bir şey hediye ederse), hediyeyi kabul ettiği takdirde, şüphesiz fâiz çeşitlerinden büyük birisine sebep olmuş olur (kendisi için fâize giden büyük bir kapı açmış olur)."[3]

Bazı kimseler,birisinin bir göreve tayin edilmesi veya birisini bir dâireden başka bir dâireye veya bir bölgeden başka bir bölgeye nakletmek veyahut da hastanın tedâvisi ve benzeri işleri halletmek için makamını kullanarak aracı olurlar ve maddî bir meblağı şart koşarlar.

Yukarıda zikri geçen Ebu Umâme hadisi gereğince -tercihli görüşe göre- aracılık karşılığı alınan mal, haramdır.Hatta hadisin zâhirine bakılırsa, önceden herhangi bir şart koşmasa bile, aracılık karşılığı bir şeyler alırsa, aynı hükmü içerir.[4]

İyilik yapana, kıyâmet günü Allah katında bulacağı mükafat kendisine yeter.

Bir adam, Hasan b. Sehl’e gelir ve ondan bir işinde aracı olmasını ister. O da, onun bu işini halleder. Bunun üzerine adam yanına gelir ve ona teşekkür etmeye başlar.

Hasan b. Sehl ona şöyle der:

"Niçin bize teşekkür ediyorsun? Biz, malın bir zekâtı olduğu gibi, makamın da bir zekâtı olduğunu kabul ediyoruz."[5]

Burada şu farklılığa işâret edilmesi uygun olur.Bir işi yerine getirmek, takip etmek,ardından koşturmak için ücret karşılığı bir şahsı görevlendirmek, dînî şartlar çerçevesinde câiz olan kiralama kapsamındadır. Makam ve referansını kullanarak mal karşılığı aracılık yapmak ise, haramdır.



[1] Müslim, 4/1726.

[2] Ebu Davud, 5132, Hadis, Buhârî ve Müslim’de "Edeb Kitabı", "Mü'minlerin birbirleriyle yardımlaşması babı"nda mevcuttur. Bkz. "Fethu’l-Bârî": 10/450.

[3] Ahmed Müsnedi, 5/261, Bkz. "Sahîhu’l-Câmi’", hadis no: 6292.

[4] Bu, Şeyh Abdulaziz b. Abdullah’ın sözlü olarak yaptığı ilavelerdendir.

[5] el-Âdâbu’ş-Şer’iyye, İbn-i Müflih: 2/176.